Riad Zitoun to nie jedna ulica, tylko dwie: Riad Zitoun Jdid („nowa”) i Riad Zitoun Kedim („stara”), biegnące mniej więcej równolegle na południe od skraju Jemaa el-Fna w stronę Pałacu Bahia i dzielnicy Kasbah dalej. Obie biorą nazwę od gaju oliwnego (zitoun), który stał gdzieś tu, zanim utrwalił się dzisiejszy układ ulic medyny — szczegół łatwy do zapomnienia, mijając obecną gęstość pensjonatów, garbarni zamienionych w sklepy i straganów z przyprawami, z których żaden nie daje wielu wskazówek o spokojniejszej, bardziej rolniczej przeszłości dzielnicy.
To naprawdę jeden z najbardziej gęstych w riady odcinków medyny, i to z konkretnego, dającego się wskazać powodu: dzielnica leży wystarczająco blisko Jemaa el-Fna, by być naprawdę wygodna, będąc jednocześnie na tyle mieszkalna i stonowana, że większość tego, co wypełnia obie ulice, to pensjonaty i małe sklepy, a nie nastawione na turystów stragany suku dalej na północy. To też oczywista, najbardziej bezpośrednia trasa dojścia do samego Pałacu Bahia, który leży na południowym krańcu dzielnicy, i większość odwiedzających mieszkających w pobliżu w końcu chodzi jedną z tych dwóch ulic przynajmniej raz dziennie, niekoniecznie rejestrując, która to jest.
| Gdzie | Południowa medyna, między Jemaa el-Fna a Kasbah |
| Koszt | Spacer bezpłatny; wstęp do Pałacu Bahia około 100 MAD (9,50 €) |
| Ile czasu potrzeba | Pół dnia na Pałac Bahia i ulice wokół niego |
| Dojazd | 10-minutowy spacer z Jemaa el-Fna lub taksówka do wejścia Pałacu Bahia |
| Najlepsza pora | Rano do pałacu, zanim zbiorą się grupy autokarowe |
Pałac Bahia
Pałac Bahia — nazwa oznacza „blask” — zbudowano pod koniec XIX wieku dla Si Moussy, wielkiego wezyra sułtana, a później rozbudował go jego syn Bou Ahmed, i jest zdecydowanie najczęściej odwiedzanym zabytkiem tej części medyny, i to z dobrego powodu: sala za salą rzeźbionych cedrowych sufitów, zellige i malowanej sztukaterii, ułożonych wokół serii dziedzińców i ogrodów w skali, która przyćmiewa większość riadów, w których faktycznie mieszkają goście. W przeciwieństwie do pobliskiego Pałacu El Badi, Bahia nigdy nie została ogołocona z oryginalnej dekoracji, co jest dokładnie powodem, dla którego konsekwentnie przyciąga większe tłumy z tych dwóch.
Te tłumy to główny praktyczny problem tutaj: do połowy poranka w wysokim sezonie Bahia może sprawiać wrażenie naprawdę zatłoczonej, z grupami wycieczkowymi przechodzącymi w ciasnych blokach, przez co trudno zatrzymać się dłużej w jakiejkolwiek sali. Przybycie dokładnie o otwarciu (9:00) lub wizyta w ostatniej godzinie przed zamknięciem omija najgorsze, a każde z tych okien daje też wyraźnie lepsze, łagodniejsze światło do zdjęć rzeźbionych sufitów.
Wstęp kosztuje około 100 MAD — to jednoznacznie płatny zabytek, nie darmowy — a bilet wstępu z ominięciem kolejki i cyfrowym audioprzewodnikiem jest wart tego w szczycie sezonu tylko po to, by uniknąć kolejki po bilety. Pełne szczegóły zwiedzania, w tym sugerowaną kolejność sal, znajdziesz w przewodniku po Pałacu Bahia.
Bou Ahmed i dlaczego Bahia jest tak duża
Skala Bahii zawdzięcza więcej polityce niż architekturze w zwykłym sensie. Bou Ahmed, który odziedziczył i rozbudował pałac po ojcu Si Moussie, był wielkim wezyrem i skutecznie władzą za tronem przez większość lat 90. XIX wieku, i zbudował kwatery haremu, ogrody i wielkie sale recepcyjne specjalnie po to, by projektować bogactwo i autorytet rywalizujące z pałacami samego sułtana. Po jego śmierci w 1900 roku pałac podobno w ciągu kilku dni został ogołocony z najcenniejszej zawartości przez rywali, co jest częścią powodu, dla którego tak wiele sal jest dziś architektonicznie spektakularnych, ale skąpo umeblowanych — dekoracja jest strukturalna (rzeźbione drewno, malowane sufity, zellige), nie w meblach, które są dokładnie tym, co przetrwało.
Znajomość tego kontekstu zmienia sposób odczytywania pustych sal: to nie przeoczenie w renowacji, ale prawdziwe odzwierciedlenie tego, jak szybko fortuna potężnego wezyra mogła się rozsypać po śmierci jego patrona i wkroczeniu rywali. Warto o tym pamiętać, przechadzając się, ponieważ pierwszy raz odwiedzający bez żadnego tła może się zastanawiać, dlaczego tak wielki pałac miejscami sprawia wrażenie tak niedomeblowanego.
Dom Tiskiwin
Krótki spacer od Bahii, Maison Tiskiwin mieści prywatną kolekcję urodzonego w Holandii antropologa Berta Flinta, zestawioną tak, by śledzić historyczne szlaki handlowe transsaharyjskie między Marrakeszem a Timbuktu poprzez tekstylia, biżuterię i przedmioty codziennego użytku zebrane podczas dekad badań terenowych.
To małe muzeum — jeden tradycyjny dom, przystępna pętla sal — i jeden z naprawdę bardziej pouczających przystanków w medynie właśnie dlatego, że nie próbuje być wyczerpujące, tylko konkretne i dobrze wykuratorowane. Sam Flint mieszkał w tym domu aż do śmierci w 2020 roku, a duża część kolekcji odzwierciedla całe życie badań terenowych, a nie instytucjonalne nabytki muzeum, co nadaje ekspozycjom osobisty, autentyczny charakter, rzadki wśród większych kolekcji Marrakeszu.
Połącz to z Bahią tego samego poranka; spacer między nimi zajmuje mniej niż dziesięć minut, a kontrast między skalą pałacu a kameralnością Tiskiwin tworzy naprawdę dobre zestawienie, a nie dwa niepowiązane przystanki. Zobacz przewodnik po muzeach Marrakeszu po porównanie z innymi małymi kolekcjami medyny.
Co jeszcze mieszczą same ulice
Poza pensjonatami, obie ulice Riad Zitoun niosą prawdziwą mieszankę małych, codziennych sklepów — krawcy, sprzedawcy przypraw, garstka warsztatów skórzanych, które zaopatrują, a nie konkurują z głównymi garbarniami — obok nowszych butików, które otworzyły się, by obsłużyć gości riadów w dzielnicy. To dobry odcinek na niespieszne wystawy sklepowe właśnie dlatego, że nie jest tak gęsto komercyjny jak suki dalej na północy, a poziom naprzykrzania się wyraźnie spada, gdy oddalisz się o przecznicę lub dwie od bezpośredniej trasy między placem a pałacem.
Połączona wycieczka obejmująca Pałac Bahia, Kasbah i medynę szerzej, taka jak ta wycieczka po Pałacu Bahia, Kasbah i medynie z degustacją piaskowej herbaty, to rozsądny sposób, by zobaczyć najważniejsze atrakcje dzielnicy w jednej wyprawie z przewodnikiem, jeśli wolisz nie planować samodzielnie kolejności spaceru.
Pobyt w Riad Zitoun
Riady wzdłuż obu ulic Riad Zitoun oraz mniejszych derbów odchodzących od nich oferują jedne z najlepszych kombinacji jakości do lokalizacji w medynie — spacerem do Jemaa el-Fna, spacerem do Bahii i Kasbah, a przy tym zwykle o oczko ciszej niż pensjonaty bezpośrednio na placu, bez większej straty w zakresie prawdziwej wygody dla posiłków i codziennych spraw. Jak w każdym riadzie medyny, spodziewaj się konieczności umówienia punktu spotkania na pierwsze przybycie, zamiast polegać na adresie, do którego taksówkarz mógłby dotrzeć bezpośrednio. Zobacz pobyt w riadzie, czego obejmuje typowa rezerwacja tutaj.
Szersze żydowskie dziedzictwo dzielnicy
Południowa medyna, w tym ulice w stronę Mellah, niesie widoczne warstwy żydowskiej historii Marrakeszu obok muzułmańskiego i kolonialnego dziedzictwa, a wycieczka z przewodnikiem, taka jak to doświadczenie marokańskiego dziedzictwa żydowskiego z lunchem lub kolacją, łączy historię dzielnicy Bahia z właściwą Mellah, krótki spacer dalej na południe.
W pobliżu
Riad Zitoun łączy Jemaa el-Fna z Kasbah i Mellah, czyniąc z niego naturalny korytarz na poranek przechodzący od placu w stronę pałaców. Po szerszy kontekst medyny, w tym zorganizowaną trasę przez inne zabytki okolicy, zobacz medynę Marrakeszu.
Spacer po dwóch ulicach w rozsądnej kolejności
Najprostszy sposób, żeby poczuć klimat tej dzielnicy, to potraktować spacer jako pętlę, a nie prostą linię. Wyjdź z placu jedną z dwóch ulic, idź spokojnie na południe, zwiedź pałac i wróć drugą. Dzięki temu zobaczysz obie uliczki bez wracania tą samą drogą i zauważysz, jak bardzo się od siebie różnią: jedna bywa bardziej ruchliwa od przechodzących ludzi, druga jest cichsza i bardziej mieszkalna. Która jest która, może się zmieniać w zależności od pory dnia, więc lepiej po prostu się rozglądać, niż polegać na regule.
Nie planuj spaceru zbyt ściśle. Urok tej części mediny tkwi w bocznych zaułkach, w drzwiach nabijanych ćwiekami, w kotach śpiących na parapetach i w przelotnych spojrzeniach na dziedziniec przez uchylone drzwi. Jeśli wolisz bardziej uporządkowaną trasę, łączącą dzielnicę z resztą starego miasta, trasa spacerowa po medynie przedstawia pełną pętlę, a ten odcinek naturalnie się w nią wpisuje. Jeśli ktoś woli, żeby mu mówiono, gdzie skręcić, przyda mu się też przewodnik po suku, przydatny na północnym końcu tej samej trasy.
Kilka nawyków ułatwia spacer po tych ulicach. Miej przy sobie drobne na małe zakupy, które trafiają się po drodze. Włóż buty, które poradzą sobie z nierównym brukiem. Orientuj się w terenie, pamiętając, że pałac leży na południowym krańcu, więc jeśli oddalasz się od placu, idziesz w dobrą stronę. Jeśli ktoś obcy proponuje, że pokaże ci skrót, albo mówi, że ulica jest zamknięta, zachowaj zwykłą ostrożność; przewodnik po oszustwach wyjaśnia typowe metody, a artykuł o natarczywości przedstawia je spokojniej i bardziej realistycznie niż większość postów na forach.
Gdzie zjeść i się napić w okolicy
Nie będziesz miał problemu ze znalezieniem miejsca, żeby usiąść. Małe kawiarnie i rodzinne restauracje są rozsiane wzdłuż obu ulic i odchodzących od nich uliczek, a wiele riadów serwuje gościom śniadania, kolacje lub jedno i drugie. Najlepiej jeść tam, gdzie jedzą miejscowi, albo tam, gdzie widać krótkie, proste menu, a nie długie, w pięciu językach. Po poranku w pałacu szklanka herbaty miętowej w cichym kąciku to trudne do pobicia zakończenie, a przewodnik po herbacie miętowej wyjaśnia, jak się ją nalewa i dlaczego podaje się ją w taki sposób.
Na większe posiłki plac jest o krótki spacer na północ, a przewodnik kulinarny opisuje, co zamawiać, a czego unikać. Jeśli kuszą cię wieczorne stragany, przewodnik po straganach z jedzeniem na Jemaa el-Fna pomoże ci wybierać z większą pewnością. Wielu odwiedzających lubi odwrócić poranny schemat: pałac i muzeum za dnia, a potem powrót w stronę placu, gdy światło zaczyna gasnąć.
Światło, fotografia i ciche zakątki
Ponieważ dzielnica jest mieszkalna, nagradza wczesne i późne godziny. Rano uliczki są spokojne, okiennice dopiero się podnoszą, a miękkie światło podkreśla fakturę starych murów i drzwi. Pod koniec dnia te same ulice robią się ciepłe i złociste. Południowe światło jest ostrzejsze, a wąskie uliczki potrafią przeskakiwać między blaskiem a głębokim cieniem, co utrudnia fotografowanie, więc to dobry moment na lunch albo odpoczynek w riadzie.
Z aparatem zachowuj się taktownie. Pytaj, zanim zrobisz zdjęcie ludziom lub ich sklepom, i nie kieruj obiektywu w prywatne wejścia. Przewodnik fotograficzny zawiera praktyczne rady, jak robić dobre zdjęcia w medynie bez narzucania się, a wiele z nich dotyczy bezpośrednio tej części miasta.
Wybór tej dzielnicy zamiast innych
Riad Zitoun nie jest jedyną rozsądną bazą w starym mieście i warto wiedzieć, na co się decydujesz. W porównaniu z uliczkami bliżej placu jest spokojniejszy. W porównaniu z północną medyną jest nieco mniej komercyjny i bardziej mieszkalny. Jeśli chcesz rozważyć opcje, porównanie mediny i Gueliz wyjaśnia szerszy wybór między starym a nowym miastem, a przewodnik riad czy hotel pomaga zdecydować, jaki rodzaj noclegu ci odpowiada. Podróżujący z dziećmi mogą chcieć przeczytać listę riadów przyjaznych rodzinom, zanim wybiorą konkretny pensjonat, ponieważ strome schody i otwarte dziedzińce nie wszystkim odpowiadają.
Na pierwszą wizytę ta dzielnica sprawdza się jako baza, bo utrzymuje główne atrakcje w zasięgu spaceru, nie zanurzając cię w najgłośniejszą część miasta. Jeśli wciąż planujesz kształt swojej podróży, przewodnik dla początkujących i plan na dwa dni pokazują, gdzie w krótkim pobycie mieści się poranek tutaj, a plan na trzy dni zostawia miejsce na zwiedzanie w spokojniejszym tempie.
Łączenie dzielnicy z innymi atrakcjami
Pałac leży blisko kilku innych zabytków i warto myśleć o poranku jako o części szerszego zespołu. Naturalnym porównaniem jest zrujnowany Pałac El Badi, a Grobowce Saadytów leżą mniej więcej w tym samym kierunku. Po drugiej stronie mediny Medresa Ben Youssefa pozwala zobaczyć kolejny przykład tradycyjnych zdobień. Razem tworzą pełny dzień zwiedzania dziedzictwa, choć próba obejrzenia wszystkich naraz jest męcząca, więc wybierz dwa lub trzy, a resztę zostaw na inny poranek.
Jeśli wolisz rozumieć to, co oglądasz, wycieczka z przewodnikiem łącząca kilka z tych przystanków z komentarzem może zaoszczędzić czas podczas krótkiego wyjazdu. Wycieczka z przewodnikiem czy samodzielny przewodnik wyjaśnia, kiedy sprawdza się każde z podejść, a przewodnik po muzeach Marrakeszu opisuje mniejsze kolekcje warte dodania do planu.
